بهترین کتاب ها برای دختران

خیلی وقت‌ها وقتی درباره قاعدگی صحبت می‌شود، بحث یا بیش از حد پزشکی می‌شود یا بیش از حد کلی و احساسی. «زنان، دشتان و جنون ماهانه» مسیر دیگری می‌رود: نویسنده تلاش می‌کند نشان بدهد چرا در بسیاری از فرهنگ‌ها، قاعدگی از یک واقعیت زیستی طبیعی به یک مسئله پنهان، شرم‌آلود یا حتی «مذموم» تبدیل شده است. نقطه قوت کتاب این است که به جای نصیحت یا شعار، سراغ ریشه‌ها می‌رود؛ یعنی تاریخ، اسطوره، دین و باورهای بومی را کنار هم می‌گذارد تا توضیح بدهد این نگاه منفی از کجا آمده و چطور در ذهن جمعی، نسل به نسل منتقل شده است.

این کتاب مناسب کسانی است که می‌خواهند موضوع «بدن زن» را فقط در سطح تجربه فردی نبینند و بفهمند چطور فرهنگ، روایت‌ها و باورها روی تجربه‌ی روزمره اثر می‌گذارند. نویسنده از واژه «دَشتان» (اصطلاح کهن برای خون‌ریزی ماهانه) استفاده می‌کند تا نشان بدهد حتی زبان و کلمات هم در شکل دادن به نگاه جامعه نقش دارند. در نتیجه، کتاب فقط درباره قاعدگی نیست؛ درباره این است که چرا بعضی تجربه‌های کاملاً طبیعی، در فضای عمومی «نامرئی» می‌شوند و بعد روی آموزش، روابط، اعتمادبه‌نفس و حتی سلامت روان اثر می‌گذارند.

«زنان کوچک» فقط یک رمان قدیمی درباره چهار خواهر نیست؛ یک روایت دقیق درباره این‌که آدم‌ها چطور از نوجوانی به بزرگسالی می‌رسند و هرکدام چطور با ضعف‌ها و خواسته‌هایشان کنار می‌آیند. کتاب به‌جای این‌که شخصیت‌ها را ایده‌آل نشان بدهد، آن‌ها را انسانی و قابل لمس می‌سازد: جاه‌طلبی، حسادت، ترس از قضاوت، و نیاز به دیده‌شدن در قصه حضور دارد.

اگر دنبال بهترین کتاب ها برای دختران هستید و می‌خواهید یک گزینه «همه‌پسند» داشته باشید، این کتاب از انتخاب‌هایی است که در هر سن می‌تواند یک نکته تازه رو کند. برای نوجوان‌ها: حسِ رقابت، دوستی و رؤیا را واقعی نشان می‌دهد. برای بزرگسال‌ها: یادآوری می‌کند چطور مسئولیت‌ها و انتخاب‌ها روی هم می‌افتند و آدم مجبور می‌شود اولویت‌گذاری کند.

• نویسنده: لوییزا می الکات
• ژانر: رمان رشد (Coming-of-age)
• مناسب برای: نوجوان تا بزرگسال

در فهرست بهترین کتاب ها برای دختران این عنوان را پیشنهاد می‌کنیم چون برای خیلی‌ها نقطه شروع خوبی است: نه تند است، نه شعاری، نه دنبال دشمن‌تراشی. شما بعد از خواندنش احتمالاً به این نتیجه می‌رسید که برابری، بیشتر از اینکه شعار باشد، یک «روش نگاه کردن» است؛ یعنی عادت کنیم به‌جای برچسب ‌زدن، سؤال بپرسیم.

برای نوجوان‌ها هم مناسب است چون زبان قابل فهمی دارد و می‌تواند راهنمای یک گفت‌وگوی سالم در خانه یا مدرسه باشد. اگر اهل مطالعه غیرداستانی هستید اما حوصله کتاب‌های حجیم ندارید، این گزینه جمع‌ وجور و اثرگذار است.

این کتاب فقط روایت جنگ نیست؛ روایت این است که یک نوجوان در شرایط سخت، چطور هنوز می‌تواند فکر کند، امید داشته باشد و از خودش سؤال بپرسد. متن صمیمی است و چون از نگاه یک نوجوان نوشته شده، برای مخاطب نوجوان هم نزدیک و قابل لمس است.

برای لیست بهترین کتاب ها برای دختران، این کتاب دو فایده مهم دارد: اول اینکه کمک می‌ کند بحران‌ های شخصی را در مقیاس درست ببینیم نه برای کوچک‌ کردن دردهای خودمان، بلکه برای فهمیدن ظرفیت رشد انسان. دوم اینکه نشان می‌ دهد نوشتن چطور می‌ تواند ابزار بقا باشد. خیلی‌ها بعد از خواندن این کتاب، دفتر یادداشت را جدی‌ تر می‌گیرند؛ برای مرتب کردن ذهن، نه برای ادبی‌ بازی.

برای بزرگسال‌ها هم خواندنش از این جهت تکان‌دهنده است که یادمان می‌اندازد پشت آمارها و تاریخ‌ها، زندگی واقعی آدم‌هاست. اگر دنبال کتابی هستید که هم داستان واقعی باشد و هم اثر ماندگار داشته باشد، این کتاب انتخاب خوبی است.

مناسب برای: نوجوان تا بزرگسال

نویسنده: آنه فرانک

ژانر: خاطرات/زندگی‌نامه

این رمان نوجوان، داستان دختری را روایت می‌کند که شاهد یک اتفاق مهم می‌شود و بعد باید تصمیم بگیرد: سکوت کند یا حرف بزند. نقطه قوت کتاب این است که فشار اجتماعی را واقعی نشان می‌دهد؛ نه قهرمان‌سازی می‌کند، نه احساسات را مصنوعی بالا می‌برد.

در لیست بهترین کتاب ها برای دختران این کتاب را گذاشته‌ام چون درباره یک مهارت حیاتی حرف می‌زند: «ایستادن پای حقیقت در لحظه‌ای که همه چیز علیه توست.» کتاب به موضوعاتی مثل عدالت، رسانه، پیش‌داوری، دوستی و خانواده می‌پردازد و هم‌زمان قصه‌ای خوش‌خوان و پرکشش دارد. اگر نوجوانید احتمالاً یک‌نفس می‌خوانید؛ اگر بزرگسالید، بهتر می‌فهمید نوجوان‌ها زیر چه فشارهایی قرار می‌گیرند.

بعضی کتاب‌ها کمک می‌کنند دنیا را بهتر بفهمیم؛ بعضی‌ها کمک می‌کنند خودمان را.

«زنانی که با گرگ‌ها می‌دوند» از دسته دوم است. این کتاب قرار نیست نسخه سریع برای بهتر شدن بدهد یا چند جمله انگیزشی تحویل دهد. نویسنده با نگاه روان‌شناسی تحلیلی و تکیه بر افسانه‌ها، اسطوره‌ها و روایت‌های کهن، یک ایده اصلی را دنبال می‌کند: درون هر زن یک بخش غریزی، شهودی و خلاق وجود دارد که زیر فشار نقش‌ها، توقع‌ها و ترس‌ها کم‌رنگ می‌شود. «گرگ» در عنوان کتاب، نماد همین بخشِ زنده و آزاد است؛ بخشی که وقتی نادیده گرفته شود، آدم احساس خستگی، بی ‌انگیزگی یا گم ‌گشتگی می‌کند حتی اگر از بیرون همه چیز خوب به نظر برسد.

نقل قولی از کتاب:

«در درون هر زن، نیرویی قدرتمند و غریزی زندگی می‌کند.»

نکته مهم این است که کتاب با قصه جلو می‌رود. هر فصل معمولاً یک روایت یا افسانه را تعریف می‌کند و بعد آن را تفسیر می‌کند: اینکه آن قصه چه چیزی درباره ترس‌ها، مرزهای شخصی، انتخاب ‌های عاطفی، یا خلاقیتِ سرکوب‌شده می‌گوید. برای همین، خواندنش شبیه یک «سفر ذهنی» است نه یک مطالعه خشک. البته باید واقع‌بین بود: کتاب حجیم است و گاهی متنش سنگین می‌شود، بنابراین برای مخاطبی بهتر است که حوصله تحلیل و مکث کردن داشته باشد.

اگر دنبال کتابی هستید که درباره «زن بودن» حرف بزند اما در دام شعاریا نسخه ‌پیچی نیفتد، «جستارهایی درباره‌ ی زن» گزینه‌ی متفاوتی است. این کتاب مجموعه‌ای از چهار جستار است که با زبان دقیق و تحلیلی، چند موضوع آشنا را از زاویه‌ ای تازه بررسی می‌کند: استانداردهای دوگانه درباره پیر شدن، جایگاه زنان در جوامع مختلف و این ‌که زیبایی زن در تاریخ و فرهنگ، چطور گاهی ابزار قدرت و گاهی ابزار کنترل شده است.

نقطه قوت کتاب این است که به جای نتیجه‌ گیری‌ های ساده، پرسش‌ های درست مطرح می‌کند؛ پرسش ‌هایی که بعد از تمام شدن کتاب هم همراه شما می‌ مانند: چرا پیر شدن برای زنان «مسئله» تلقی می ‌شود اما برای مردان نه؟ چرا ارزش‌گذاری اجتماعی روی ظاهر، به شکل نامرئی تصمیم ‌ها و فرصت‌ های زندگی را تغییر می ‌دهد؟ و چرا بعضی روایت‌ ها از زنان، حتی وقتی ظاهراً حمایتی‌اند، باز هم نقش دوم را بازتولید می‌کنند؟

این رمان درباره دختری است که با محدودیت‌های اجتماعی و فشارهای بیرونی مواجه است، اما رؤیای آموزش را رها نمی‌کند. مسیر داستان ساده و قهرمانانه نیست؛ پر از ترس، عقب‌ گرد و اشتباه است و همین باعث می‌شود امیدِ کتاب واقعی به نظر برسد.

برای کسانی که دنبال بهترین کتاب ها برای دختران هستند، این کتاب انتخاب خوبی است چون از «دیده‌ نشدن» حرف می‌ زند؛ چیزی که خیلی‌ ها تجربه‌ اش می‌کنند. «صدا داشتن» در این کتاب یعنی بتوانی خواسته‌ات را بفهمی، جرأت دفاع داشته باشی، و برای آینده تصمیم بگیری. اگر به داستان‌های اجتماعی علاقه دارید که هم احساس دارند و هم پیام عملی، این کتاب شما را راضی می‌کند.

• نویسنده: ابی دارِه
• ژانر: رمان بلوغ/اجتماعی
• مناسب برای: نوجوانِ بزرگ ‌تر تا بزرگسال

بیشتر روایت‌ هایی که از جنگ شنیده‌ایم، یا قهرمان ‌محور بوده‌اند یا آمارمحور؛ در هر دو حالت، «انسان» گاهی زیر سایه‌ی شعار و عدد گم می‌شود. «جنگ چهره زنانه ندارد» از همان ابتدا مسیر دیگری می‌رود: به جای این‌که جنگ را با نقشه و عملیات تعریف کند، آن را از زاویه تجربه‌ی زنانی روایت می‌کند که در خط مقدم و پشت جبهه حضور داشته‌اند. نتیجه، یک تصویر انسانی و بی‌اغراق است؛ تصویری که هم درد دارد، هم تناقض، هم لحظه‌ های کوچک اما فراموش‌ نشدنی.

نقل قولی از کتاب

جنگ، آدم را از درون عوض می‌ کند؛ حتی وقتی تمام شده باشد.»

این کتاب به شکل مصاحبه و روایت‌ های کوتاه پیش می‌ رود. یعنی با یک «داستان واحد» طرف نیستید؛ با مجموعه‌ای از صداها روبه‌رو می‌شوید که هرکدام گوشه‌ای از جنگ را نشان می‌دهند: ترس، فقدان، فرسودگی، احساس گناه، دلتنگی، و حتی لحظه‌های عادیِ زندگی وسط یک فاجعه. همین چندصدایی بودن باعث می‌شود خواننده بفهمد جنگ فقط «نبرد» نیست؛ یک وضعیت طولانی است که روان، بدن و نگاه آدم‌ها را تغییر می‌دهد.

• نویسنده: سوتلانا الکسیویچ
• ژانر/موضوع: روایت مستند، تاریخ شفاهی، جنگ
• مناسب برای: بزرگسال (و نوجوانِ بزرگ‌تر با آمادگی ذهنی)

اگر از کتاب‌هایی که درباره «زن بودن» فقط حرف‌های تکراری می‌زنند خسته شده‌اید، «زنان سبیلو و مردان بی‌ریش» انتخاب متفاوتی است. این کتاب بیشتر از آن‌که بخواهد نسخه بدهد یا مخاطب را قانع کند، تلاش می‌کند یک سؤال جدی بسازد: نقش‌هایی که ما به عنوان «زنانه» و «مردانه» می‌شناسیم، واقعاً طبیعی‌اند یا محصول تاریخ، سیاست و فرهنگ؟

نقل قولی از کتاب

بدن فقط بدن نیست؛ جامعه روی آن معنا می‌نویسد.»

نویسنده با نگاه تاریخی و اجتماعی، نشان می‌دهد چطور بدن و ظاهر (مثل مو، ریش، پوشش و آرایش) در دوره‌های مختلف تبدیل شده‌اند به ابزار معنی‌سازی: یعنی جامعه از روی شکل بدن، برای آدم‌ها هویت می‌سازد، ارزش‌گذاری می‌کند و حتی حق و فرصت تعیین می‌کند. کتاب کمک می‌کند بفهمیم چرا بعضی ویژگی‌های ظاهری در یک دوره «نشانه قدرت» بوده و در دوره‌ای دیگر «نشانه شرم»، و چطور همین تغییرات، نگاه ما به زن و مرد را شکل داده است.

• نویسنده: آنا فرانکلین
• ژانر/موضوع: مطالعات جنسیت، تاریخ اجتماعی، بدن و هویت
• مناسب برای: نوجوان، دانشجوها، بزرگسال

«دختر جان، خودت باش» از آن کتاب‌های خودیاری است که به‌جای حرف‌های کلی، مستقیم سراغ باورهایی می‌رود که خیلی از دختران و زنان، سال‌ها با آن زندگی کرده‌ اند؛ باورهایی مثل «کافی نیستم»، «اگر همه راضی نباشند من مقصرم»، «باید بی‌ نقص باشم»، یا «اگر اشتباه کنم یعنی شکست خورده‌ام». نویسنده با لحنی بی‌پرده و گاهی طنز، این پیام را تکرار می‌کند که تغییر زندگی از بیرون شروع نمی‌شود؛ از لحظه‌ ای شروع می‌شود که مسئولیت انتخاب‌ها و واکنش‌ ها را می‌ پذیرید و به جای مقایسه و سرزنش، روی عمل‌ کردن تمرکز می‌کنید.

این کتاب بیشتر شبیه یک گفت‌ وگوی رو در روست تا یک متن آموزشی خشک. روایت‌ ها کوتاه‌اند، مثال‌ ها واقعی‌اند و خیلی جاها عمداً از تجربه‌ های روزمره می‌ گوید تا خواننده حس کند «این مشکل فقط مال من نیست». از طرف دیگر باید واقع‌ بین بود: کتاب بر اساس فرهنگ آمریکایی نوشته شده و ممکن است بعضی مثال‌ها برای همه کاملاً آشنا نباشد؛ اما ایده‌های اصلی آن مثل مرزبندی، کمتر مقایسه کردن و مدیریت گفت‌ و گوی درونی.

• نویسنده: ریچل هالیس
• مترجم: معصومه تاجمیری
• ژانر/موضوع: خودیاری، تقویت عزت‌نفس، تغییر باورهای محدودکننده
• مناسب برای: نوجوانِ بزرگ‌ تر تا بزرگسال

دهه بیست برای خیلی‌ ها شبیه یک تقاطع بزرگ است: انتخاب رشته و کار، رابطه‌ها، مهاجرت یا ماندن، ساختن استقلال مالی، و مهم‌تر از همه ساختن هویت. مشکل اینجاست که در همین دوره، بیشترین فشار برای «زود به نتیجه رسیدن» هم وجود دارد. خلاصه کتاب «کاش وقتی ۲۰ سالم بود می‌دانستم» دقیقاً همین نقطه را هدف می‌گیرد: به‌جای حرف‌های کلی، مجموعه‌ ای از درس‌ ها و تجربه‌های کوتاه می‌دهد که قرار است کمک کند تصمیم‌ها را با خطای کمتر بگیرید و کمتر خودتان را بابت اشتباه‌ها له کنید.

مزیت نسخه خلاصه این است که خیلی سریع می‌شود مفاهیم اصلی را گرفت؛ مخصوصاً برای کسانی که زمان کم دارند یا هنوز نمی‌دانند از کتاب‌های توسعه فردی خوششان می‌آید یا نه. پیام کلی کتاب این است که لازم نیست در ۲۰ سالگی همه چیز مشخص باشد، اما لازم است چند اصل را جدی بگیرید: مهارت یادگیری، انتخاب‌های آگاهانه، ساختن عادت‌های درست، و قطع کردن مقایسه‌های بی‌پایان. این کتاب روی این هم تاکید دارد که مسیر حرفه‌ای و شخصی معمولاً خط مستقیم نیست؛ آدم‌ها با آزمون و خطا جلو می‌روند و مهم این است که هر تجربه، شما را به نسخه دقیق‌تری از خودتان نزدیک کند.

• موضوع/ژانر: رشد فردی، تصمیم‌ گیری، مدیریت زندگی در دهه بیست
• مناسب برای: نوجوانِ بزرگ‌ تر، دانشجوها، تازه‌ کارها در مسیر شغلی
• چرا بخوانیم؟ برای گرفتن چند اصل عملی درباره مسیرسازی و کم‌ کردن فشار ذهنی